Futbolda xG (Gol Beklentisi) Nedir?
Futbolda xG (Expected Goals), yani gol beklentisi, çekilen bir şutun gol olma ihtimalini sıfır ile bir arasında bir değerle ifade eden ileri düzey bir istatistik metriğidir. Geleneksel istatistikler yalnızca toplam şut veya isabetli şut sayısına odaklanırken, xG bu şutların ne kadar tehlikeli pozisyonlardan çekildiğini ölçer. Bu sayede bir takımın maç boyunca gerçekten ne kadar üretken olduğunu skor tabelasına bakmadan anlayabilirsiniz.
Örneğin orta sahadan çekilen umutsuz bir şut ile altıpas içerisinden kaleciyle karşı karşıya kalınan bir vuruş aynı değerde değildir. Ceza sahası içindeki net bir fırsat yaklaşık 0.75 xG değeri taşırken, uzak mesafeli bir deneme 0.02 xG seviyesinde kalır. Maç sonundaki toplam xG değerleri, takımların sahadaki gerçek hücum kalitesini şans faktöründen arındırarak ortaya koyar.
xG Değeri Nasıl Hesaplanır?
Gelişmiş veri modelleri, geçmişte oynanan on binlerce karşılaşmadaki şut verilerini analiz ederek her pozisyonun gol olma olasılığını hesaplar. Bu hesaplama yapılırken şutun çekildiği anın tüm fiziksel koşulları dikkate alınır.
- Şutun kaleye olan mesafesi ve kaleyi gördüğü açı
- Vuruşun ayakla mı yoksa kafa ile mi yapıldığı
- Pasın türü (ara pası, orta, duran top veya seken top)
- Şut anında kaleci ile top arasında bulunan savunma oyuncularının sayısı
- Hücumun hızlı bir kontra atak mı yoksa yerleşik savunmaya karşı mı geliştiği
xG Verisi Maç Analizlerinde Neden Önemlidir?
Futbol düşük skorlu bir oyun olduğu için tek bir şans golü veya direklerden dönen toplar maç sonucunu tamamen değiştirebilir. Kötü oynayan bir takım tek şutla galip gelebilirken, rakibini ablukaya alan bir ekip sahadan mağlup ayrılabilir.
xG verisi tam olarak bu yanıltıcı sonuçları filtrelemenizi sağlar. Bir takım üst üste maç kaybediyor ancak her karşılaşmada yüksek xG üretiyorsa, o takımın oyun planının aslında doğru işlediğini ve yakında skor üretmeye başlayacağını öngörebilirsiniz. Benzer şekilde sürekli düşük xG ile maç kazanan takımların ise uzun vadede düşüş yaşama ihtimali yüksektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir maçta 2.50 xG üretmek kesin 2 veya 3 gol atılacağı anlamına mı gelir?
Hayır, xG bir olasılık toplamıdır. Takımın bulduğu pozisyonların kalitesinin ortalama iki buçuk gole eşdeğer olduğunu gösterir ancak bitiricilik veya kaleci performansı sonucu değiştirebilir.
Penaltı vuruşlarının xG değeri kaçtır?
Standart bir penaltı vuruşu, tarihsel gerçekleşme oranlarına bağlı olarak genellikle 0.76 ile 0.79 xG arasında sabit bir değerle hesaplanır.
Futbolda xPTS (Beklenen Puan) Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
Futbolda xPTS (Expected Points), yani beklenen puan, takımların maç içinde ürettikleri ve kalelerinde gördükleri gol beklentisi (xG ve xGA) verilerine göre hak ettikleri ortalama puanı gösteren bir performans metriğidir. Gerçek puan durumu yalnızca maç sonu skorlarına dayanırken, xPTS takımların sahadaki oyun kalitesine göre lig tablosunda nerede olmaları gerektiğini ortaya koyar.
Bir takım şans eseri son dakika golleriyle veya rakip hatalarıyla üst üste galibiyetler alabilir. Bu durum gerçek puan durumunda takımı zirveye taşısa da oyun gücü sürdürülebilir olmayabilir. Beklenen puan tablosu, bu tür geçici şans faktörlerini eleyerek takımların gerçek gücünü ve gelecek haftalardaki olası form grafiğini görmenizi sağlar.
xPTS Nasıl Hesaplanır?
Beklenen puan hesaplaması yapılırken maçta çekilen her şutun xG değeri matematiksel simülasyonlara tabi tutulur. Bilgisayar modelleri o karşılaşmayı aynı şut kaliteleriyle binlerce kez yeniden oynatır.
- Ev sahibi ve deplasman takımının maç içindeki tüm şut olasılıkları simüle edilir.
- Binlerce simülasyon sonucunda ev sahibinin kazanma, beraberlik ve deplasman galibiyeti yüzdeleri çıkarılır.
- Galibiyet olasılığı üç puanla, beraberlik olasılığı ise bir puanla çarpılarak her iki takımın o maçtan alması gereken beklenen puan bulunur.
- Örneğin kazanma ihtimali yüzde altmış, beraberlik ihtimali yüzde yirmi beş olan bir takım o maçtan 2.05 xPTS elde etmiş sayılır.
xPTS Verisi Analizlerde Nasıl Kullanılır?
Gerçek puan durumu ile beklenen puan tablosunu karşılaştırmak, ligdeki gizli fırsatları ve düşüşe geçecek takımları tespit etmenin en etkili yollarından biridir.
- Gerçek Puanı xPTS Değerinden Çok Yüksek Olan Takımlar Bu ekipler girdikleri az sayıdaki pozisyonu gole çevirmiş veya rakiplerinin net fırsatları kaçırmasıyla puan toplamıştır. Uzun vadede performans düşüşü yaşamaları muhtemeldir.
- Gerçek Puanı xPTS Değerinden Düşük Olan Takımlar İyi futbol oynamasına ve net pozisyonlar üretmesine rağmen bitiricilik sorunu veya şanssızlık nedeniyle puan kaybeden takımlardır. Yakın zamanda galibiyet serisi yakalama potansiyelleri yüksektir.
Futbolda PSxG (İsabetli Şut Gol Beklentisi) Nedir?
Futbolda PSxG (Post-Shot Expected Goals), yani isabetli şut gol beklentisi, yalnızca kaleyi bulan şutların gol olma olasılığını ölçen gelişmiş bir istatistik metriğidir. Standart xG modeli şut çekilmeden önceki pozisyon kalitesine bakarken, PSxG şut çekildikten sonra topun hızını, yönünü ve kalenin neresine gittiğini analiz eder.
Kısacası xG şutu çeken oyuncunun pozisyonunu değerlendirirken, PSxG hem vuruşun kalitesini hem de kalecinin kurtarış zorluğunu ölçer. Kaleyi bulmayan aut veya direkten dönen şutlar bu hesaplamaya dahil edilmez ve yalnızca kaleye yönelen tehlikeli vuruşlar değerlendirilir.
xG ve PSxG Arasındaki Temel Fark Nedir?
İki metrik birbirini tamamlasa da analiz ettikleri aşamalar tamamen farklıdır. Bu farkı anlamak hem forvetlerin bitiriciliğini hem de kalecilerin performansını doğru yorumlamanızı sağlar.
- Ceza sahası içinden çok net bir pozisyonda kötü bir vuruş yapıp topu kalecinin üzerine nişanlayan bir oyuncunun xG değeri yüksek, PSxG değeri ise oldukça düşüktür.
- Ceza sahası dışından zor bir açıdan doksana gönderilen sert bir şutun xG değeri düşük kalırken, topun gittiği yer nedeniyle PSxG değeri çok yüksek çıkar.
- Top kaleyi tutmadığı sürece pozisyonun xG değeri ne kadar yüksek olursa olsun PSxG değeri her zaman sıfır kabul edilir.
PSxG Verisi Kaleci Performansını Nasıl Ölçer?
Modern futbol analizinde kalecilerin kurtarış yüzdesi yerine PSxG ile yenilen gol farkı kullanılır. Bu veri, bir kalecinin takımına kaç gol kazandırdığını veya kaç hatalı gol yediğini net biçimde gösterir.
- Bir kaleci maç boyunca toplam 2.40 PSxG değerinde şutlarla karşılaşmış ve kalesinde yalnızca bir gol görmüşse, kurtarış becerisiyle takımına 1.40 gol kazandırmış demektir.
- Sezon sonunda bu farkı artı değerlerde tutan kaleciler ligin en formda isimleri olarak öne çıkar.
- Tam tersi senaryoda, düşük PSxG değerine sahip şutlardan dahi gol yiyen kalecilerin formsuz olduğu ve savunma hattının bu durumdan olumsuz etkilendiği anlaşılır.

